[κωδ. 102] ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ

Διδάσκοντες: Χρήστος Παρασκευόπουλος, Ομ. Καθηγητής & Αντωνης Μεταξάς, Καθηγητής

Περιγραφή μαθήματος

Το μάθημα εξετάζει τη θεσμική εξέλιξη, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος της Ε.Ε. ευρύτερα με έμφαση στην Ευρωπαϊκή δημόσια πολιτική και τις διαδικασίες εξευρωπαϊσμού. Επικεντρώνεται ιδιαίτερα στην ανάλυση του πολυ-επίπεδου συστήματος διακυβέρνησης της Ε.Ε. και κρίσιμων τομέων δημόσιας πολιτικής (ρυθμιστικής και αναδιανεμητικής) της Ε.Ε., όπως κυρίως η πολιτική ανταγωνισμού (Ενιαία Αγορά), η νομισματική πολιτική, η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), η πολιτική Συνοχής, η περιβαλλοντική πολιτική κ.ο.κ., και το πλαίσιο του εξευρωπαϊσμού της δημόσιας πολιτικής γενικά. Επιπροσθέτως, το μάθημα φιλοδοξεί να διερευνήσει τις θεωρητικές προϋποθέσεις ανάδυσης ενός Ευρωπαϊκού Δημοσίου Δικαίου, μέσα από μια ‘συνταγματική’ ανάγνωση της ΕΕ και της ενωσιακής έννομης τάξης, δηλαδή με εργαλεία της συνταγματικής θεωρίας. Με αυτή τη βάση, το μάθημα πραγματεύεται ζητήματα όπως αυτό της νομιμοποίησης, της δημοκρατίας, της σχέσης ευρωπαϊκής και εθνικών εννόμων τάξεων, του σεβασμού της εθνικής ταυτότητας, και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ.

Συνολικά, στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειώσει τους φοιτητές τόσο με τη θεσμική δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις πολιτικές της, όσο και με τις διαδικασίες εξευρωπαϊσμού της δημόσιας πολιτικής γενικά. Επίσης, το μάθημα αποσκοπεί στην κριτική κατανόηση των μηχανισμών της ευρωπαϊκής ενοποίησης και στην ανάδειξη των κεντρικών προβλημάτων που θέτει το ενωσιακό κανονιστικό και πολιτικό σύστημα σε σχέση με βασικές παραδοχές του ευρωπαϊκού συνταγματικού πολιτισμού.

Περιεχόμενο μαθήματο

1. Εισαγωγικά: διακυβέρνηση και δημόσια πολιτική 

2. Διαδικασία ολοκλήρωσης και πολυ-επίπεδο πολιτικό σύστημα - διακυβέρνηση στην Ε.Ε.

3. Θεσμικά όργανα και λήψη αποφάσεων στην Ε.Ε.

4. Διακυβέρνηση στην Ε.Ε. και Δημοκρατική Νομιμοποίηση

5. Από την Τελωνειακή Ένωση στην Ενιαία Αγορά: πολιτική ανταγωνισμού στην Ε.Ε.

6. ΟΝΕ και μακροοικονομικές επιπτώσεις - οικονομική διακυβέρνηση στην Ε.Ε.

7. Πολιτικές περιβάλλοντος, ενέργειας & μεταφορών στην Ε.Ε.

8. Δημοσιονομική πολιτική & προϋπολογισμός της Ε.Ε.

9. Πολιτικές Συνοχής & αναδιανομής στην Ε.Ε.

10. Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) κια πολιτική αλιείας στην Ε.Ε.

11. Η Ε.Ε. ως παγκόσμια δύναμη: εξωτερική & αμυντική πολιτική της Ε.Ε.

12. Παγκοσμιοποίηση και διαδικασίες εξευρωπαϊσμού στην Ε.Ε.

13........

14.....  

15. Η "Ανοικτή Μέθοδος Συντονισμού" ("open method of coordination") και το Σύστημα Διακυβέρνησής της

16. Αποτελεσματική vs. Συμμετοχική Διακυβέρνηση στην Ελλάδα και την Ε.Ε.

Μαθησιακά αποτελέσματα

Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές αναμένεται να έχουν εξοικειωθεί τόσο με τη θεσμική δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το σύστημα διακυβέρνησης/λήψης αποφάσεων και τις πολιτικές της, όσο και με τις διαδικασίες εξευρωπαϊσμού της δημόσιας πολιτικής γενικά. Επίσης, οι φοιτητές αναμένεται να είναι σε θέση να κατανοούν τους μηχανισμούς της ευρωπαϊκής ενοποίησης και τα κεντρικά προβλήματα που θέτει το ενωσιακό κανονιστικό και πολιτικό σύστημα σε σχέση με βασικές παραδοχές του ευρωπαϊκού συνταγματικού πολιτισμού.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• Barbé, Esther, and E. L. I. S. A. B. E. T. H. JOHANSSON‐NOGUÉS. "The EU as a modest ‘force for good’: the European Neighbourhood Policy." International Affairs 84.1 (2008): 81-96.
• Börzel, Tanja, and Thomas Risse (2000). When Europe Hits Home: Europeanization and Domestic Change, EUI Working Paper RSC, No 2000/56.
• Bulmer, Simon J. (1994) ‘The Governance of the European Union: A New Institutionalist Approach’, Journal of Public Policy, Vol. 13, No 4, pp.351-380. (***)
• Caporaso, James (1996) “The European Union and Forms of the State: Westphalian, Regulatory or Post-Modern?”, Journal of Common Market Studies, 34:1, 29-52. (***)
• Christou, George. "European Union security logics to the east: the European Neighbourhood Policy and the Eastern Partnership." European security 19.3 (2010): 413-430.
• Dehousse, Renaud (2003) The Open Method of Coordination: a New Policy Paradigm?
• Gänzle, Stefan. "EU governance and the European neighbourhood policy: a framework for analysis." Europe-Asia Studies 61.10 (2009): 1715-1734.
• Garrett, Geoffrey. 1992. “International Cooperation and Institutional Choice: The European Community’s Internal Market.” International Organization 46 (2): 533–60. (***)
• Garrett, Geoffrey and George Tsebelis (1996) ‘An institutional critique of intergovernmentalism’, International Organization, 50(2), pp. 269-99. (***)
• Garrett, Geoffrey, and Barry R. Weingast. 1993. “Ideas, Interests, and Institutions: Constructing the EC’s Internal Market.” In Ideas and Foreign Policy, eds. Judith Goldstein and Robert Keohane. Ithaca, NY: Cornell University Press, 173–206. (***)
• Haas, Peter M. (1992) ‘Introduction: epistemic communities and international policy coordination’, International Organization, (Special Issue), Vol. 46, No 1, pp.1-35.
• Hall, Peter A. and Rosemary C. R.Taylor (1996) ‘Political Science and the Three New Institutionalisms’, Political Studies, Vol. 44, pp.936-57.
• Haukkala, Hiski. "The European Union as a regional normative hegemon: The case of European neighbourhood policy." Europe-Asia Studies 60.9 (2008): 1601-1622.
• Hix, Simon and Bjorn Hoyland (2011) The political system of the European Union, 3rd ed Houndmills, Basingstoke: Palgrave. (***) (plus anything else relevant you’ll find by these authors…).
• Lavenex, Sandra. "A governance perspective on the European neighbourhood policy: integration beyond conditionality?." Journal of European public policy 15.6 (2008): 938-955.
• Lavenex, Sandra, and Frank Schimmelfennig. "EU democracy promotion in the neighbourhood: from leverage to governance?." Democratization 18.4 (2011): 885-909.
• Marks Gary, Liesbet Hooghe, Kermit Blank (1996a) ‘European Integration from the 1980s: State-Centric v. Multi-level Governance’ Journal of Common Market Studies, Vol. 34, No 3, pp.341-378.
• Marks Gary, Fritz W. Scharpf, Philippe Schmitter and Wolfgang Streeck (eds) (1996) Governance in the European Union, London: Sage Publications. (***) (…plus anything else relevant you’ll find by these authors…).
• Moravcsik, A (1993) 'Preferences and power in the European Community: a liberal intergovernmentalist approach' Journal of Common Market Studies, Vol. 31, No 4, pp. 473-524. (***)
• Nichol, Jim. Armenia, Azerbaijan, and Georgia: Political Developments and Implications for US Interests. DIANE Publishing, 2011.
• Pierson, Paul (1996) ‘The Path to European Integration: A Historical Institutionalist Analysis’, Comparative Political Studies, 29(2), pp.123-163. (***)
• Pollack, Mark A (1996) ‘The New Institutionalism and EC Governance; The Promise and Limits of Institutional Analysis’, Governance, Vol. 9, No 4, pp.429-58.
• Pollack, Mark A. (1997) ‘Delegation, agency, and agenda setting in the European Community’, International Organization, Vol. 51, No 1, pp.99-134.  (***)
• Sasse, Gwendolyn. "The European neighbourhood policy: Conditionality revisited for the EU's Eastern neighbours." Europe-Asia Studies 60.2 (2008): 295-316.
• Scharpf, Fritz, W (1994) Community and Autonomy: Multilevel Policy-making in the European Union, Working Paper, RSC, No 94/1, Florence: EUI.
• Schimmelfennig, Frank, and Ulrich Sedelmeier, eds. The Europeanization of central and eastern Europe. Cornell University Press, 2005.
• Smith, Karen E. (2004) The making of EU foreign policy: the case of Eastern Europe. 2nd ed., Palgrave Macmillan, Basingstoke, Hampshire; New York.
• Smith, Karen E. European Union foreign policy in a changing world. John Wiley & Sons, 2013.
• Stone Sweet, Alec. 2010. “The European Court of Justice and the Judicialization of EU Governance” Living Reviews in EU Governance. europeangovernance.livingreviews.org (accessed April 12, 2011).
• Streeck, Wolfgang and Schmitter, P.C (1991) 'From National Corporatism to Transnational Pluralism: Organised Interests in the Single European Market', Politics and Society, Vol.  19, No.2, pp.133-164. (***) (…plus anything else relevant you’ll find by these authors…).
• Tsebelis, George (2002) Veto Players: How Political Institutions Work, Princeton: Princeton University Press. (***) (…plus anything else relevant you’ll find by these authors…).
• Zeitlin, Jonathan (2005) Conclusion: The Open Method of Coordination in Action: Theoretical Promise, Empirical Realities, Reform Strategy.

Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση στο πλαίσιο του μαθήματος βασίζεται σε μια γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου. Οι φοιτητές καλούνται να επιλέξουν/απαντήσουν δύο ερωτήσεις (μια από κάθε διδάσκοντα)  μεταξύ τεσσάρων συνολικά.  

Ωστόσο, οι φοιτητές μπορούν να αναλάβουν εκπόνηση εργασιών που έχουν συμπληρωματικό/βοηθητικό χαρακτήρα (2-3 βαθμούς) ως προς τον τελικό βαθμό. Η εκπόνηση εργασιών συνίσταται στην επιλογή και παρουσίαση στο μάθημα ενός άρθρου ή κεφαλαίου και την υποβολή μιας σύντομης περίληψης 2-3 σελίδων μετά την παρουσίαση και τη σχετική συζήτηση (σχόλια/παρατηρήσεις που ακολουθεί την παρουσίαση.